Komar, de brommer uit Polen

Het verzamelen van alle gegevens op dese site hebben mij veel moeite, tijd en geld gekost. Als u iets van deze site wilt gebruiken is het de gewoonte om daar toestemming voor te vragen.

Collecting this information took me a long time and a lot of energy. When you want to use some, please ask. Always place the name and link of the Condorclub Holland.

Komar 1960-1983 (Polen)

Omdat er in de zestiger jaren een bromfiets werd verkocht onder de naam Condor (foto hiernaast) is deze pagina ontstaan. De brommer werd bij Komar in Polen gemaakt.

Over een mug die adelaar werd.

dit verhaal werd in juni in het blad Auto Motor Klassiek gepubliceerd

Je kunt van een mug een olifant maken maar in Duitsland werd het een adelaar. Veel motormerken halen hun inspiratie voor namen uit de dierenwereld. Veel vogels en snelle beesten van de savanne zijn gebruikt om de snelheid of het geluid van de tweewieler te typeren. Deze keer is een klein maar zeer irritant vliegbeest aan de beurt. De mug.

Tussen 1928 en 1972 waren er ongeveer 28 fabrieken in Polen die motorfietsen en/of brommers produceerden. In Bydgoszcz, het vroegere Bromberg, zat de ZZR fabriek. Daar werd de Komar, oftewel in goed Pools, de Mug gemaakt. Die werden verkocht als Komar maar na ongeveer 1983 als Romet. Het is onduidelijk of we te maken hebben met dezelfde fabriek maar ZZR en Romet zijn beide gevestigd in Bydgoszcz. Het lijkt er dus op dat alleen de naam veranderde. Romet begon aanvankelijk met het onder licentie produceren van Jawa motoren. Na 1965 werd ook de Komar daar geproduceerd. Romet-Motors bestaat nog steeds en zij gaan er prat op de “uitvinder” te zijn van de Komar.

Een probleem bij het vinden van informatie is natuurlijk de taal. Ook van belang is het onvoorspelbare gedrag van door de regering aangestuurde fabrieken die vooral veel moeten improviseren en zich voegen naar de nukken van een totalitair regime met hun planeconomie. Daarnaast werd er ook nog eens heel wat afgesleuteld. Niet voor de lol maar uit bittere noodzaak. Zo vinden we op internet nogal eens brommers met bouwjaren waarop onderdelen zitten van andere bouwjaren. Natuurlijk werd er heel wat afgerommeld dus die onderdelen kunnen er ook later opgezet zijn. Wie zal het allemaal weten?

Over de Komar valt niet veel te vinden in de eigen papieren voorraad of op internet. De fabriek heet na 1957 ZZR oftewel: Zejednoczone Zakłady Rowerowe Bydgoszsc en startte met de productie van tweewielers. In goed Engels United Bicycle Factories Bydgoszsc, en in het Duits: Vereinigten Fahrrad Fabriken Bromberg

Uitgangspunt voor het ontwerpen van de Mug waren de eisen van die tijd. Het moest goedkoop zijn, licht in gewicht met lage productiekosten. Ook de eisen van het buitenland werden gerespecteerd. De grootste klant zou de DDR worden. Daar mochten vijftienjarigen al brommen. Uit die eisen ontstond een eenpersoons brommer met een laag gewicht en een simpele bediening. Eenvoudig in onderhoud en een maximum snelheid van 40 kilometer per uur (harder mocht echt niet) met een vermogen van iets meer dan 1,4 PK. Bij meer vermogen valt de brommer in de categorie lichte motorfiets en moest er belasting en verzekering worden betaald. Opmerkelijk is dat er voor pedalen is gekozen en niet voor een kickstarter. Dit was gedaan om de brommer nog naar huis te kunnen fietsen bij motorpech of benzinegebrek. Ook voor het meetrappen bij een flinke stijging was dit handig, vonden de ingenieurs.

De eerste modellen werden met de hand gemaakt omdat productielijnen nog ontbraken. Veel van de onderdelen werden toegeleverd. Het frame, de voorvork, banden en spatborden kwamen uit Romenië. Ketting en de verlichting uit Poznan. Het gietwerk voor het blok werd in Wroclaw gedaan.

Het eerste model brommer die ZZR op de markt bracht in 1960 werd dus de Mug genoemd, in het Pools Komar. Die Mug werd al snel een zeer populaire brommer in Polen. In 1961 werden er al 4000 verkocht wat neerkwam op zo’n 30% van de totale verkopen in Polen. In 1968 beheerste ZZR/Romet meer dan 98% van de binnenlandse markt. Na 1965 werd hij ook naar andere landen verkocht Hoofdzakelijk naar landen uit het voormalige Oostblok maar wat later ook naar West-Europa. Waaronder Nederland, Engeland, Zweden en Duitsland maar ook de US. In 1964 ging hij als Komar MR-S-1 over de toonbank in Engeland. In Duitsland was het weer een heel ander verhaal. Daar werd de 45 kilo zware Komar MR-232 en de Komar MR-2320 als Condor door Neckermann verkocht (zie extra stukje). De 25cc grote MR-232 werd de CONDOR Record 25 mofa en de MR-2320 werd in 1968 een CONDOR Record 50 (49cc) moped. Tot 1969 geproduceerd met twee versnellingen die met de hand werden geschakeld. De één naar voren en de twee naar achteren. De neutraal zit in het midden.

Met het frame werd nog wel wat geëxperimenteerd. Het buizenframe maakt in 1968 plaats voor een frame dat gedeeltelijk uit buis en geperst staalplaat gemaakt is. Belangrijke verbeteringen waren verder een kickstarter, achtervering en voetschakeling. Officieel zijn alle veranderingen in een keer ingevoerd met het nieuwe model van 1969 maar in de praktijk betekende het dat eerst de oude voorraad werd opgemaakt. Zo zien we dus brommers met het “nieuwe” frame nog met de oude schommelarm voorvork. Na 1970 zien we een eenvoudige telescoop voorvork die de twee schommelarmen vervangt. Hoelang de schommelarmen nog geleverd werden is niet bekend maar op internet zijn er modellen te vinden die ze nog hebben tot het einde van de jaren zeventig.

Het zweefzadel heeft ook de zeventiger jaren net niet gehaald want na 1969 zien we een moderne eenzitter en geen geveerd zadel meer. Een tweepersoons buddy zien we alleen op de sport die in 1972 verschijnt met een horizontale tank tussen balhoofd en zadel.

In 1979 komt er een ander blok dat er nu veel strakker uitziet waardoor de rondere eivormen verdwenen. De cilinder maakt nu een grotere hoek naar voren. Waarschijnlijk van Romet. Ook de koplamp veranderd van een nacelle in een losse lamp tussen twee oren.

Onderdelen schijnen nog wel in Polen te koop te zijn. Ook in Hongarije moeten erg veel Komars zijn verkocht of geproduceerd en zijn er nog onderdelen te vinden. Het is goed te merken dat veel Komars in handen zijn van de jonge generatie want veel van hun avonturen zijn op internet te bewonderen in de vorm van korte video’s.

Wat opvalt bij het bestuderen van Poolse en Hongaarse verkoopsites is dat er vaak wordt gesproken van 51cc ipv 49 cc. Voor Nederlandse keuringen nogal belangrijk. We moeten dit dus maar als niet geschreven beschouwen.

Interessante site voor onderdelen in Polen is: http://moto.allegro.pl en http://www.otomoto.pl/

Over Neckermann, Komar en de Condor:

NSU was in 1964 gestopt met de productie van brommers. Wel stonden er nog brommers in de folders van 65 en 66 maar dat waren restbestanden. De grote vraag naar brommers was voorbij en de auto kwam steeds meer in beeld. Het accent kwam dus te liggen op productie en verkoop van auto's. Die werden ook naar Polen verkocht. Helaas hadden die geen contanten om ze te betalen. Om toch wat te kunnen verkopen werd afgesproken dat de ingevoerde auto’s o.a. werden betaald met brommers. Zo kwam ZZR in beeld en dus de Mug.

Postorderbedrijf Neckermann was al een tijdje bezig de reguliere brommerhandel de wind uit de zeilen te nemen door het verkopen van de NECKO via hun catalogus. Zij kregen nu het alleenrecht om de muggen in Duitsland te verkopen, eventueel met NSU blok. Niets bijzonders, dat gebeurt tegenwoordig ook veel met de Chinese handel maar dan via internet.
De toch al in zwaar weer verkerende reguliere brommerhandel in Duitsland zag dit absoluut niet zitten en was furieus omdat zij die brommers niet mochten verkopen maar wel het onderhoud en service moesten gaan doen. Daar hadden ze helemaal geen zin in dus weigerden ze dat categorisch. We zien het nu ook weer gebeuren. Bij een veranderende markt heeft de reguliere handel vaak grote moeite zich aan te passen. We noemen in dit verband maar even internet.

Neckermann verkocht de brommer “uit de catalogus” als CONDOR maar had nu een groot probleem en zo werd besloten de Neckerman-Condors dan maar te verkopen met een eigen blok van ZZR. Of het ooit de bedoeling is geweest de muggen met een NSU blokje uit te rusten zal wel eeuwig in nevelen verhuld blijven. Dat ging niet door en dus zijn er exemplaren gekomen met een Komar blokje. De laatste kom je nog wel eens op een beurs of internet tegen. Een Condor met NSU blok heb ik nog niet gezien en of ze ook echt zijn gemaakt is nog niet bewezen. Voor zover dat bekend is zijn beide modellen Condor alleen van 1966 tot 1968 verkocht als Condor 25 en 50. Over aantallen is geen duidelijkheid. Uiteraard hebben de Neckermann Condors niets te maken met de Zwitserse producent van fietsen, brommers en motoren. Maar zo werd een mug toch nog een Condor.

Neckermann importeerde en verkocht daarna nog wel brommers van Garelli, Jawa en Simson. Door die contacten kwam wat later ook de MZ op de West-Duitse straten.

Modeloverzicht ZZR Romet Komar.

Model	Bouwjaar	Kleur
Komar MR 230 S02	1960-1962	kersen rood en grijs
Komar MR 231 S38B	1962-1963	kersen rood
Komar MR S1	? ( 1964 )	Onbekend
Komar MR 232 Type 0 of A:1,4 pk bij 4000 tpm, 40 km/h Type 1 of B:1,7 pk bij 5500 tpm, 55 km/h Type 2 of C:2,25 pk bij 5500 tpm, 55 km/h	? ( 1966 )	duiven blauw
Komar MR 2320	1967 - 1969	wit / rood en duiven blauw
Komar MR 2330 S38B4	1969-1973	kersen rood, kersen rood / zwart en blauw / wit
Komar MR 2328 S38SH	1970-1974	zwart en blauw
Komar MR 2338 S38SH	1970-1974	Zwart en zwart / blauw
Komar MR 2350 S38ZB4	1970-1978	kersen rood kersen rood en zwart wit en blauw
Komar MR 2351 S38ZB4	1975-1980	Orange, rood en groen / zwart
Komar MR 2352	1978-1980	Orange, blauw en rood
Komar MR 2360-2361 sports S38ZB4	1972-1975	kersen rood, wit, wit / blauw en zwart / wit.
Komar MR 2352W	1975-1983	Onbekend

Technische gegevens:

fabrikant	Zejednoczone Zakłady Rowerowe Bydgoszsc ZZR (Vereinigte Fahrrad-Fabriken), Bromberg United Bicycle Factories Bydgoszsc
Bouwjaren	1960-1983
prestatie	Type 0 of A:1,4 pk bij 4000 tpm , 40 km/h Type 1 of B:1,7 pk bij 5500 tpm, 55 km/h Type 2 of C:2,25 pk bij 5500 tpm, 55 km/h
inhoud	25 en 49cm³
gewicht	50 kg
laadvermogen	160 kg
Zitplaatsen	1
wielen	23 x 2¼
banden	23 x 2,25
carburateur	ZZR type GM 12 F
tandwielen	Voor 12 tands achter 35
Tankinhoud	6 liter
Mengverhouding	1 : 25 (oude opgave)

De Komar van Ben >>>

overzichtfoto's bouwjaren Komar-Romet >>>