Hoe word je edelsmid

het atelier Edelsmid worden is een persoonlijke ontwikkeling waar je invloed op kan hebben. Edelsmid blijven is een ander verhaal en is afhankelijk van factoren die we niet altijd in de hand kunnen houden. Er is geen vaste formule om edelsmid te worden. Dit is ook geen handleiding om er één te worden. Dit is alleen een hulp om te beslissen of je die stap wel wilt maken. Onderstaande zijn slechts mijn ervaringen, opgedaan in mijn dertigjarige praktijk als edelsmid.


Voor het gemak heb ik het over “edelsmid”, natuurlijk bedoel ik man zowel als vrouw. Ik heb het dus niet over een goudsmid of een zilversmid. De verschillen daartussen worden hieronder uitgelegd. Iedereen kan het leren. Veel mannen hebben meestal een technische voorsprong maar dat hoeft geen voordeel te zijn want het valt allemaal te leren. Vrouwen hebben vaak meer geduld en maken van hun carrière geen wedstrijd, dat is op de lange termijn een groot voordeel.

In mijn optiek ogen is een edelsmid een kunstenaar die sieraden maakt, maar ook andere kunstvoorwerpen. Je kunt ook zeggen dat een edelsmid een goud- of zilversmid is die kunstwerken maakt. Of misschien nog beter: een edelsmid is de kunstenaar onder de sieraadmakers. Om edelsmid te worden heb je in ieder geval een aantal zaken nodig:

een praktische opleiding,
flinke dosis creativiteit,
doorzettingsvermogen.
de "vierde" factor.

Heb je die dan zou je edelsmid kunnen worden. Laten we eerst eens kijken wat we onder een edelsmid verstaan. Volgens de bestaande opleidingen zijn er twee disciplines die met een diploma worden beloond. Je kunt goudsmid worden en/of zilversmid.

 

Een goudsmid maakt sieraden, niet alleen van goud maar ook van andere materialen. Alles wat je aan je lijf kunt dragen. Veel goudsmeden werken voor een opdrachtgever. Soms thuis maar meestal in een atelier. Vroeger gelegen achter een juwelier maar dat zien we steeds minder. Een goudsmid repareert ook veel. Veel goudsmeden zijn werknemer in een groot bedrijf.
Een zilversmid maakt het grote werk, gebruiksvoorwerpen. Hij/zij repareert ook maar dan het grote werk. Een zilversmid is meestal kleine zelfstandige en het zal wat moeite kosten om er één te vinden. Het gekke is dat een zilversmid goed in staat is om goudsmeden werk te doen terwijl dat andersom niet zo eenvoudig is.
Een edelsmid is een goudsmid of een zilversmid of beide. Een edelsmid heeft de gehele productielijn in handen, letterlijk. Ontwerpen, vervaardigen, promoten en verkopen. Meestal in hetzelfde pand. Als één van deze elementen ontbreekt is het twijfelachtig of we te doen hebben met een edelsmid. De verkoop is een uitzondering daarop, die kan wel ergens anders plaatsvinden. Bijvoorbeeld op kunstmarkten, exposities of in gespecialiseerde sieradenwinkels.

 

De opleiding:

Een bekende opleiding is de Vakschool in Schoonhoven. Je maakt er vrienden maar ook leer je de concurrenten van de toekomst kennen. Het accent in "Schoonhoven" ligt op het goudsmeden. Dat is een groot verschil met de opleiding edelsmeden bij de Academie voor Edelsmeden Ben van Helden. Daar is het doel: zelf edelsmid worden.

Ben je wat ouder of heb je geen zin of gelegenheid om naar een volledige dagopleiding te gaan, dan zijn er nog mensen zoals ik waar je het vak kunt leren.  Zonder begeleiding kom je een heel eind maar meestal is de lol van korte duur en loop je vast door het ontbreken van technische kennis en het aanreiken van een uitdaging. Er zijn gesubsidieerde creatieve instellingen die cursussen “edelsmeden” geven. Het is oncontroleerbaar wat de kwaliteit is. Je kunt wel op een aantal dingen letten. De kwaliteit is meestal goed af te lezen aan de aanwezige werkbanken en gereedschap in combinatie met de opleiding van de docent. Ga dus kijken. Helaas zijn er op dat gebied veel rommelaars werkzaam.

Wil je edelsmid worden? Dan wordt je edelsmid. Je moet het alleen zelf doen en er gaat veel tijd, geld en energie in zitten.

Creativiteit:

Gelukkig zijn we allemaal geboren met een grote doses creativiteit. Alleen om dat te vinden is vaak een langdurige zoektocht nodig waarbij menig belemmering moet worden genomen. Echt, diep daarbinnen bij jezelf daar zit het. Goed zoeken dus. Je hoeft er niet voor in therapie maar kijk om je heen, probeer, wat heb je te verliezen?

Soms ontdek je dat je creativiteit op een heel ander vlak ligt. Ga daar dan mee door en laat het edelsmeden over aan anderen. Waarom? Er is veel concurrentie en de wereld van sieraden is hard, alleen de beste blijven aan het werk. Er wordt elk jaar weer verwacht dat je de vorige meesterwerken overtreft. 

We kunnen in de creatieve sieraadwereld twee richtingen onderscheiden: 

De kunstacademierichting:

In het kort komt het er op neer dat de aanhangers zeggen dat, hoe minder je wordt belemmerd door technische kennis, des te vrijer ben je om te ontwerpen. Met andere woorden: hoe minder je kunt maken hoe mooier en vernieuwend je werk kan zijn. Het gaat daarbij eigenlijk meer om het bedenken van sieraden dan om het werkelijk uitvoeren, dat kun je ook laten doen. Als je tenminste iemand kan vinden. Resultaat is vaak een versiering en geen sieraad. Daar kun je ook voor kiezen. Mijn ervaring is dat, in de tijd dat je breedvoerig over ontwerpen nadenkt, je inmiddels het idee allang had kunnen uitvoeren. Elke keer weer je idee veranderen kost veel tijd en energie en je krijgt zelden wat af.

De ambachtrichting:

In tegenstelling tot de kunstacademie moet je eerst een vak leren zodat je goed op de hoogte bent van de mogelijkheden. Metaalbewerken dus. Een voordeel is dat, als je het vak beheerst, je alles kan maken wat je bedenkt. Of wat iemand anders bedenkt, bijvoorbeeld van de kunstacademie. Het vak helemaal leren doe je niet tijdens je opleiding. Zie dat als een kennismaking. De praktijk is je beste leermeester. Begin pas voor jezelf als je een aantal jaren hebt gewerkt na je opleiding. Dan heb je meer veerkracht en mogelijkheden. Nadeel is dat het leren van een vak of ambacht een langdurig proces is. Eigenlijk ben je nooit helemaal uitgeleerd. Je moet dus een keuze maken. Ga ik achter de tekentafel of computer zitten of neem ik plaats achter die werkbank.

Doorzettingsvermogen:

Heb je dat niet? Twijfel je? Ga dan maar wat anders doen. Heb je niet veel geduld? Ga dan de handel in. Sieraden leren maken, ontwerpen en verkopen vereist een berg doorzetten en veel, zeer veel geduld. Dat heb je nodig, om te produceren maar ook om te leren omgaan met klanten, dubieuze debiteuren, bemoeizieke ambtenaren, toeleveranciers en je boekhouder. Doorzettingsvermogen is onmisbaar. Je moet in staat zijn weer vrolijk(!) van het begin af aan opnieuw te beginnen als je geniale werkstuk bij de laatste soldering in elkaar stort. Niet iedereen de schuld geven maar naar jezelf kijken. Kopje koffie nemen en doorgaan. Het komt nooit goed uit maar je moet. In het atelier zijn er drie grondregels voor het geval er iets mis gaat:

“het” ligt nooit aan het materiaal of gereedschap.
“het” ligt nooit aan de docent.
“het” ligt altijd aan jezelf.

De “vierde” factor:

Tot zover de zaken die je in de hand hebt of kunt beïnvloeden. Edelsmid blijven vereist nog een paar onmisbare zaken. Iedereen kan een ambacht leren. De één doet het vlug, de ander doet er een eeuw over. De één is goed de ander minder. Helaas bepaald je technische of creatieve kwaliteit niet de duur van je bestaan als edelsmid. Er zijn een aantal factoren van doorslaggevende betekenis die niets met het smeden te maken hebben. Ik noem er maar een paar: toeval, geld en karakter.

Ik ben geen groot voorstander van de huidige onderwijsvernieuwing waarin de student meer inspraak en invloed heeft op zijn/haar ontwikkeling. Een ambacht moet gewoon geleerd en geoefend worden. Het lesprogramma ligt vast en er is genoeg plek voor eigen initiatief bij het ontwerpen en naast de opdrachten.

Beslis je om edelsmid te worden dan heb je een lange adem nodig. Mijn aandeel is de ambachtelijke kant en de praktische uitvoering. Wat ik weet om edelsmid te blijven wil ik graag met je delen in de hoop dat je er iets mee kunt.

Ben van Helden